Lyset gjekk: Næringslivseliten i Rogaland vart sitjande i mørket då lyset plutseleg vart slått av under Sola-møtet måndag. Det heile eit påhitt for å illustrera ein situasjon med totalt straumbrot i Rogaland. Foto: Bothild Å. Nordsletten

For å styrka beredskapen må vi kjenne til kvarandre, dele planar og å øve saman. Vi må samvirke. Og gjera det nå, seier politimeister i Sør-Vest politidistrikt Hans Vik.

Hans Vik, politimeister, Sør-Vest politidistrikt

Dette er innlegget som politimeister Hans Vik haldt under næringslivskonferansen Sola-møtet måndag 19. januar. Overskrifta var «Er vi rigget, Rogaland? Totalberedskap eller total forvirring?» Vik tok utgangspunkt i ein gimmick på scena der lyset gjekk, som ein illustrasjon på ein situasjon med totalt straumbrot i Rogaland.

No gjekk altså straumen i Rogaland, og de fekk sjå korleis vi trur at vår innsatsleder ville sagt det til dei som hadde tilgang på tv, vel å merke. Mobilnettet er òg på veg ned, og snart står vi utan samband.

Er det no total forvirring? Då eg var gutunge og vaks opp i Ryfylke, hende det at straumen gjekk. Det var verken Sovjetunionen eller kriminelle nettverk som var årsaka. Ein gong var det eit fly. Oftast var det ver og vind – utan at nokon snakka om klimaendringar. Vi fekk eit stort – og litt nifst – aggregat bak løa som forsynte bygda med straum, på deling.

I dag er vi meir sårbare, og straumbrot har store konsekvensar. Dessutan lurer alle på årsaka. Kan det vere ein statleg aktør som vil minne oss på at han er der? Kan det vere ein stor teknisk feil? Kor lang tid vil det i så fall ta å rette han? Og kven har ansvaret – og ikkje minst skulda – for at det gjekk gale? Kven skal betale? Kvifor sa ingen til oss at vi måtte vere førebudde på dette? Eller: Kvifor høyrde du ikkje etter når myndigheitene faktisk sa det?

Dermed står vi no i ein situasjon der folk er redde, sinte og fulle av spørsmål. Spørsmålet er kva vi kan gjere for å handtere krisa når ho først er der – uansett årsak. Det er sårbarheit nok til oss alle, og spørsmålet er korleis vi skal redusere ho.

Meir enn samarbeid: Hans Vik, politimeister i Sør-Vest, manar næringslivet til å samvirke meir for å styrka totalberedskapen. Foto: Politiet

Vi må samvirke. Men kva betyr det eigentleg? Frå redningstenesta på 1970 talet kjenner vi omgrepet «samvirke». Det blei løfta inn som eit nasjonalt samfunnssikkerheitsprinsipp i Meld. St. 29 (2011–2012). Samvirke er noko meir enn samarbeid. Det er eit ansvar hos kvar enkelt aktør for å bidra med sitt, slik at heilskapen fungerer.

Dette må vi gjera

For å bli konkret meiner eg at tre element må vere på plass:

1. Vi må vite om kvarandre: Det viktigaste i første omgang er å vite om kvarandre og kva roller dei ulike myndigheitene har. Vidare må samvirkeaktørane – altså oss alle – vite kva kvar verksemd kan bidra med om det skulle røyne på. Dette krev samtalar og møtepunkter. Vi kjem eit stykke på veg med arenaene vi har, som fylkesberedskapsråd, kommunale råd og kriseorganisasjonar, men det er behov for ein enklare struktur lokalt i kommunane. Politistasjonssjefane og politikontaktane er klare til å bidra. Eg utfordrar lokalt næringsliv, NHO og andre næringsorganisasjonar.

2. Vi må dele planar: Når vi veit om kvarandre, må vi dele planar, ressursoversikter og sårbarheiter. Myndigheitene verkar ikkje utan næringslivet sine leveransar av varer og tenester. Næringslivet verkar ikkje utan myndigheitene si evne til å beskytte og regulere. Dette kan vi få til utan å utfordre verken teieplikt eller forretningsløyndomar.

3. Vi må øve saman: Neste fase er å øve saman. Det er ikkje vanskeleg å finne scenario. Det er eigentleg berre å følgje med i nyheitene, så ser vi kva som skjer – og kva som kan skje hos oss.
Har vi kontroll på dette lokalt, har vi redusert sårbarheita. Kanskje er det dette som er kjernen i totalforsvaret: den lokale evna til å samvirke gjennom kjennskap til kvarandre, ansvarskjensle og tillit.

Dette er på vår vakt.

Eg meiner den viktigaste måten å ta inn over seg behovet for beredskap, er å tenkje at du vaknar i morgon tidleg til ei nyheit om at det har skjedd ei alvorleg krise. Du er råka av krisa og kjenner på konsekvensane. Testspørsmålet er: Kva ville du gjort i dag dersom du visste kva som kom til å skje? Svaret er: Gjer det i dag.

For å sitere Totalberedskapskommisjonen: No er det alvor.